ساير شعب تمدن عموما و غير ذلك از معارف و صنايع و حرف و حكم و فضايل و خصايص كه در اين عصر جديد به ترويج اين دولت جاويد در مملكت ايران پديد گرديده است ، پس اثبات اين مطلب بزرگ و تقديم اين خدمت سترگ را در اين تصنيف منيف اساس تحرير و تحبير امهات وقايع و احوال و مهمات ماجريات و اعمال و غيرها از امور و اشخاص و آثار و اعيان متعلقهء به اين چهل سال را بر قاعدهء مجانست و تماثل نهاد و به جمع اشباه و نظاير اين اثر جميل را تشكيل همى داد و آن را كتاب المآثر و الاثار نام گذاشت و به شانزده باب مبوب و به ترتيب ذيل مرتب داشت : باب اول در ذكر شمه‌اى از شمايل و فضايل اين پادشاه ايده الله ، باب دويم در تعداد اولاد و احياء حفده و نژادى كه در طوال اين چهل سال بلا واسطه و بواسطه از صلب مبارك سلطنت عظمى و خلافت كبرى منشعب گرديده‌اند ، باب سوم در تشخيص دو شعبه از پردگيان سرادق قدس و جلالت : يكى معقودات دائميه ، و ديگر امهات اولاد كه اين اربعين از سنين سلطنت را ادراك نموده‌اند ، باب چهارم در تعيين وزراء عظام و امراء فخام و ساير رؤساى دواير از اعيان و رجال من الصدور الى الاذيال كه در مدت اين چهل سال براى ادارات بزرگ و يا خدمات ديگر انتخاب افتاده‌اند ، باب پنجم در بيان اسامى حكام بلاد و ولات اقطار ممالك محروسهء ايران كه در زمان مزبور از پادشاهى ملك الملوك دوران به درجهء حكمرانى و فرمانگزارى رسيده‌اند ، باب ششم در مغازى و حروب و فتن و خطوب كه در امتداد اين سنين اربعين در داخله و يا حدود و ثغور ايران زمين بوقوع پيوسته است ، باب هفتم در ضبط برخى از آثار و عمارات مستحدثه و ابنيهء مؤسسه و هرگونه آبادانى و يا رفع ويرانى كه در اين مدت چهل سال فرخنده فال پادشاهى لايتناهى انشاء شده ، باب هشتم در شمار بعضى از ترقيات صنايع و علوم و تبديلات آداب و رسوم و غيرها از مآثر جاودانى و آبادانى روحانى كه در ظرف زمان مزبور در ممالك محروسهء ايران ظهور يافته ، باب نهم در تاريخ اسفار همايون و نهضتهاى مبارك ميمون تاكنون ، چه در ايران و چه در غير آن ، باب دهم در فهرست اسماء جمهورى از ائمهء ملت و دين و مشاهير مجتهدين و اجلهء متكلمين و حكماء متألهين و عرفاء مرتاضين و صناديد ادباء و معربين و اساتيد اساة و متطببين و كبراء شعراء و مترسلين و مشايخ وعاظ و مذكرين كه از اهالى ايران زمين در اين سنين اربعين ظهور كرده و مشهور گرديده‌اند ، باب يازدهم در حملهء نشان تمثال همايون از بدايت جلوس تاكنون از وزراء اين دولت و امراء اين مملكت كه بموجب مواظبت فوق العاده بر خدمات خاصهء خويش خاطر خطير خديو عصر و خداوند زمان را خرسند و شادمان ساخته ، براى امتياز از امثال و اقران به شرف و شان اين نشان نايل گرديده‌اند ،